Culemborg staat voor een grote uitdaging, we moeten Culemborg duurzamer maken. Uitgangspunten? Met elkaar werken aan een stad die voorziet in haar eigen hernieuwbare energie, die alternatieve, duurzame bronnen gebruikt om huizen te verwarmen en waar afval zo veel mogelijk hergebruikt wordt. We willen bouwen aan een stad die extreme weersomstandigheden aankan en een gezonde leefomgeving biedt voor mens en dier. We gaan in gesprek met wethouder duurzaamheid, Daphne Bijvoet.

Dit is het eerste interview uit een reeks van vijf interviews over een duurzamer Culemborg.

Lees meer over het solarbankje waar wethouder Daphne Bijvoet haar telefoon oplaadt.

Maar dat kunnen we natuurlijk niet allemaal tegelijk en niet alleen. Waar beginnen we en hoe stellen we ons dat voor? Culemborg staat al jarenlang aan de lat als het gaat om innovaties rondom verduurzaming. We zien dat er vooral successen geboekt worden als de motivatie uit inwoners zelf komt. Onze wijk Lanxmeer is hiervan een toonaangevend voorbeeld. Maar ook bij projecten als Minder op de Meter waar buurten collectief hun huizen verduurzamen en de verticale zonnepanelen in het buitengebied wat meervoudig gebruik van de grond mogelijk maakt, bewijzen dat samenwerken belangrijke factoren zijn in het succes van onze duurzaamheidsprojecten. Dan hebben we het nog niet eens over de ondernemers op bedrijventerrein Pavijen die onderzoeken op welke manier zij hun eigen energieleverancier kunnen worden.

Video: wij zijn Culemborg

Niks doen is geen optie

Daphne Bijvoet is sinds twee jaar onder andere wethouder duurzaamheid. Ze zet het gedachtegoed voor een duurzaam Culemborg voort. “Belangrijk hierbij is dat dit met behoud is van het historische en ecologische karakter van onze stad. Wij moeten nu verantwoordelijkheid nemen voor onze kinderen, dat ook zij in een leefbare stad kunnen wonen in de toekomst. De afgelopen jaren is pijnlijk duidelijk geworden dat de enorme stijging van onze energieprijzen, waar onze inwoners de dupe van zijn, veroorzaakt wordt door de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en situaties in het buitenland. Inmiddels zijn de meeste mensen ervan overtuigd dat niks doen geen optie meer is. Klimaatverandering zoveel mogelijk tegengaan kunnen we alleen met elkaar. Wat is de komende jaren het meest belangrijk om straks ook echt die stad te worden waar we nu zo van dromen? Wat kun jij als inwoner doen? Wat is de rol van de gemeente? En waarom is die samenwerking toch zo van belang?”

Energie besparen

Culemborg kent meerdere burgerinitiatieven die bijdragen aan onze duurzaamheidsopgave. Hoe stellen wij als gemeente onze prioriteiten en wat hebben we hierin te doen? De komende periode praten we met Daphne Bijvoet om te horen welke plannen de gemeente heeft en hoe zij initiatieven van bewoners stimuleert. Deze keer gaan we dieper in op de energietransitie. Een complexe opgave die we verdelen in drie thema’s: opwek van energie, besparen van energie en verwarmen zonder aardgas (warmtetransitie).

  1. Culemborg heeft ooit als doel gesteld dat we als stad in 2040 energieneutraal willen zijn. Hoe realistisch is dat doel vandaag de dag? (wat zijn de grootste uitdagingen?)

Deze doelstelling is erg ambitieus en geeft richting en urgentie aan ons handelen. Die urgentie is niet voor niets. Steeds vaker worden we opgeschrikt door rampen: overstromingen, grote droogte met onder andere bosbranden als gevolg, etc. ten gevolge van klimaatverandering. We moeten de opwarming van de aarde zoveel mogelijk beperken en onze bijdrage hieraan leveren. Zo kunnen we onze aarde leefbaar houden. Energieneutraal zijn betekent dat we net zoveel schone of groene energie opwekken als we verbruiken. En geen broeikasgassen (CO₂) meer de lucht in sturen. Als gemeente dragen we zo een steentje bij aan afspraken in het Nederlandse Klimaatakkoord en het Gelders Energieakkoord. In die akkoorden staan afspraken over het verminderen van broeikasgassen in de lucht.

De grootste uitdagingen om het doel te bereiken is om genoeg schone energie te hebben voor onze inwoners, verenigingen en bedrijven. Daarom is het nodig dat we nog meer energie gaan opwekken, door zon en/of wind. De zon schijnt overdag en de wind waait ook in de avonden en nachten. Daarmee krijgen we een goed uitgebalanceerd stroomaanbod voor de momenten dat we samen veel stroom gebruiken, zoals de ochtenden en avonden. Ondertussen kijken we hoe we stroom slim kunnen opslaan voor de momenten dat we het nodig hebben.

Een andere uitdaging is dat het stroomnet vol is en er de komende jaren door Liander hard gewerkt wordt om dit in de regio uit te breiden. We noemen dat netcongestie. Ook is er nu al een probleem om nieuwe grootstroomgebruikers aan te sluiten (bedrijven) en aansluitingen voor nieuwe woningen in de regio lijken beperkt. Als we het stroomverbruik in de piekuren zelf beter kunnen inregelen met eigen opgewekte energie, zijn we minder afhankelijk van het stroomnet van Liander.

  1. Wat maakt dat het opwekken van energie in Culemborg zo belangrijk is?

Eén ding is zeker: we gaan steeds meer stroom verbruiken, bijvoorbeeld voor het opladen van auto’s, inductie kookplaten, warmtepompen en airco’s. Met het verminderen van het verbruik van aardgas, zal het stroomverbruik verder toenemen, voor inwoners, verenigingen en bedrijven. Er wordt nu al veel energie opgewekt met zonnepanelen op daken (ruim 10% van de daken van particuliere woningen, en ook al veel op de daken in Pavijen). Toch is dat niet genoeg voor de stroombehoefte die we over tien jaar hebben.

In de regio Rivierland hebben we met andere gemeenten afspraken gemaakt over onze bijdrage aan de energietransitie. Dat is vastgelegd in de Regionale Energie Strategie Fruitdelta 1.0, ook wel genoemd het ‘RES-bod’. Ook over het opwekken van energie. Culemborg heeft zich verbonden aan de afspraak om 72 GWh aan windenergie en 18 GWh aan zonne-energie per jaar op te wekken.

  1. Welke rol heeft de gemeente bij initiatieven van inwoners?

De gemeente kan het niet alleen. Samen met inwoners en bedrijven moeten we aan de slag om de energietransitie tot een succes te maken. Dat kan al door jezelf bewust te zijn van je eigen stroom- en gasverbruik en hoe je eenvoudig kunt besparen, aan de slag te gaan met het verduurzamen van je huis zodat je minder energie nodig hebt, alleen of samen met je buren. Ook kan je samen met andere bewoners uit je wijk een haalbaarheidsonderzoek starten naar een collectief en duurzaam warmtenet om straks geen aardgas meer te hoeven gebruiken. Een mooi voorbeeld hiervan is het initiatief in de buurt Westerkwartier (kijk op de website en leuk om de podcast te luisteren als je geïnteresseerd bent, www.warmwesterkwartier.nl). Zij hebben het idee om gezuiverd rioolwater dat in een pijpleiding langs de spoordijk loopt (en nu geloosd wordt in de Lek) te gebruiken als bron voor een warmtenet en dat lijkt haalbaar. Ze gaan nu een volgende fase in.

Als gemeente ondersteunen en faciliteren we dit soort initiatieven. We bieden ruimte om van klein initiatief te groeien naar een stabiel project, waarin we met bewoners en eventuele andere partijen samenwerken om de wijk groener en duurzamer te maken. En dat geldt niet alleen op het gebied van de energietransitie, maar voor alle duurzame initiatieven. We hebben veel betrokken en deskundige inwoners in de stad en benutten graag alle talenten. Sterker nog, we hebben ze nodig want de gemeente kan het niet alleen.

Heb je een idee? Ga met de gemeente in gesprek! Je kunt ze bereiken via info@culemborg.nl.

  1. In hoeverre wordt dit samen gedaan met ondernemers, verenigingen en andere grote organisaties die hierin belangrijke bijdragen kunnen leveren?

We maken zoveel mogelijk gebruik van kennis, ervaring in de stad. Zo is Vrijstad Energie een belangrijke partner (voor Culemborgers, door Culemborgers) om inwoners van advies en ondersteuning te voorzien, een FIXbrigade om mensen met een kleine beurs te helpen met het besparen van energie in hun huis met kleine maatregelen als radiatorfolie of een brievenbusborstel of regionaal met Energie Samen Rivierenland, om campagnes zoals voor het Nationaal IsolatieProgramma samen op te zetten.

  1. Hoe gaat de gemeente ervoor zorgen dat de bewoners van Culemborg actief worden betrokken bij de besluitvorming en uitvoering van (duurzaamheids)projecten die de energietransitie bevorderen?

Per project maken we een aanpak op maat om Culemborgers actief te betrekken bij keuzes en de uitvoering. We gaan de wijken in om in gesprek te gaan met bewoners om te horen hoe hun wijk nog groener en duurzamer kan, we vragen de mening via ons online platform Culemborg, we organiseren bijeenkomsten, etc. We vinden het belangrijk om de aanpak goed aan te laten sluiten op het project. En als je nu al een vraag hebt, kun je die natuurlijk ook kwijt bij de gemeente.

Voor meer informatie over duurzame initiatieven en projecten: www.CulemborgDuurzaam.nl. Je kunt Culemborg Duurzaam ook volgen op Facebook en Instagram. Heb je vragen over dit onderwerp? Kijk dan op www.culemborgduurzaam.nl/vragen waar je je antwoord kunt vinden.

Datum plaatsing: 16-4-24